[Kronikler / Nisan 1932]
1932 senesinin ilk dört ayı zarfında dünya buhranının vasıfları:
Kredi darlığı, para (valuta) piyasalarında teşevvüs, muhtelif memleketlerin biribirlerine kapılarını kapamaları, dünya ticaretinin daralması, işsiz ordularının yeniden artması.
***
Dünya sanayi istihsalinde durmak bilmeyen bir tenakus vardır. Cihan sanayi istihsal indeksi, 1931 senesinin Temmuzunda 84.3 iken Kanunuevvelinde 80.2 ye ştir. 1929 senesinin en yüksek seviyesine nazaran sukut üzde 30 dur. Bu hesaba göre dünya sanayi istihsali 1931 senesi seviyesinden de aşağı düşmüştür. Geçen senenin son rubunda en şiddetli sukutlar bilhassa istihsal vasaiti istihsal eden sanayide müşahede olunmuştur.
Bütün memleketlerde bilhassa altın esasından inhiraf etmiş olanlarda amele yevmiyeleri tekrar indirilmiş ve geniş halk kitlelerinin alım kabiliyeti tekrar daraltılmıştır.
***
Denizaşırı memleketlerde zeriyat sahasını daraltmak suretile ziraî istihsal hacmını kısmak ve bu sayede dünya ticaretine arzolunacak ziraî emtia miktarını azaltmak teşebbüsleri vardır. Bilhassa Müttehidei Amerikada hububat sahasi takriben yüzde 10, pamuk sahası da yine ayni miktarlar da daraltılacaktır. Kanada, Arjantin, Avusturalyada da ayni tarzda tedbirlere müracaat olunmaktadır.
***
Bütün bu ihtilâtlardan en ziyade dünya ticaretinin umumi hacmı müteessir olmuştur.
Geçen senenin üçüncü rubu ile dördüncü rubu arasında dünya ticareti yüzde 17 tenakus etmişti. Denizaşırı memleketlerden ziyade Avrupa memleketlerini müteessir etmiş olan bu tenakusun en büyük sebebi, himayeciliğin kusuva haddine vasıl olmasıdır. 1931 senesinin nihayetinde 48 memleketin ticareti hariciyesi 1925 senesine nazran (kıymet itibarile ve her senenin en yüksek seviyesine nazaran) yüzde 57, 1926 senesine nazaran yüzde 46, 1927 senesine nisbeten yüzde 58, 1928 senesine nisbeten yüzde 57, 1929 senesine nazaran yüzde 55, 1930 senesine nazaran da yüzde 25 sukut etmiştir.
***
Birçok memleketlerde altın esasının kaldırılması, dünya iktisadiyatının bağlayıcı tellerini kırmıştır. Paraların altın esasından inhirafından tevellüt eden emtia fiatlarının yeniden sukutu hâdisesi birçok memleketleri, tediye blânçolarını korumak, istihsallerini himaye etmek gibi mukabil tedbirlere müracaata mecbur bıraktı. Hattâ istîhsalâtının maliyet fiatını, paralarının kurunu düşürmek suretile tenzil edebileceklerini ümit eden memleketler bile paralarının daha fazla kıymetten düşmemesine mâni olmak için ticarî, siyasî tedbirlere baş vurmayı muvafık bulmuşlardır.
***
Dünya piyasalarında satış imkânlarının kısılması tekrar emtia fiatlarını düşürmüş ve bu sukut peşi sıra hem ham madde hem mamul madde fiatlarını sürüklemiştir. 1930 senesinin Kânunuevveline nazaran 1931 senesinin Kânunuevvelinde hububat buğday fiatları yüzde 23, arpa fiatları yüzde 22, kahve yüzde 10, şeker yüzde 17, taş kömürü yüzde 32, ham demir yüzde 21, benzin yüzde 40 sukut etmiştir.
***
Deflasyonist siyaset ve nakit sermayelerin immobilize edilmesi bu sene de devam etmektedir. Garbî Avrupanın sermaye ihracatçisi olan memleketleri (Fransa, Hollanda, İsviçre) bankalarına mütemadiyen altın istif etmektedirler. Şimdiye kadar ihraç bankaları ve hususî müessesat 3/4 milyar marklık altın toplamıştır.
***
İmtiyaz Sahibi: Yakup Kadri
Neşriyat Müdürü: Dr. Vedat Nedim
***
Milliyet matbaası