[Millet İktisadiyatı, Vedat Nedim Tör / Eylül, 1932]

Tütün, üzüm, pamuk, fındık gibi kıymetçe umum ihracatımızın % 42 ilâ 55′ini tutan ihracat mallarımızın yedi senelik ihracat kıymetleri yekûnunda fındık, dördüncü mevkii tutmuş ve hattâ bazı seneler, mevsim ve piyasa tesirleri neticesinde, üçüncülüğü (1925, 1928 ve 1930 senelerinde) ve hattâ ikinciliği bile (1927 senesinde) kazanmıştır.

(more…)

[Vedat Nedim Tör, Millet İktisadiyatı / Ağustos, 1932]

Başvekil İsmet Paşa hazretlerinin İzmir’de Gazi heykelinin açılması münasebetile söylediği nutukta biz, Gazi hazretlerine karşı eşsiz bir belâgatle tasvir olunan vefa ve muhabbet şiymesinin yanında, millî iktisadiyatımızın en güzel idrak ve en güzel ifade edilmiş formüllerini buluyoruz.

***

Her fırsat düştükçe memleketimizde tabiat şartlarının mükemmeliyetinden dem vurup dururuz: (more…)

[Vedat Nedim Tör, Millet İktisadiyatı / Temmuz 1932]

Naktî kredi, münkeşif pazar iktisadiyatının bir unsurudur.

Pazar iktısadiyatından pazar için istihsali kastediyoruz. Pazar için değil de kendi ailevî veya mahallî ihtiyaçları için istihsal eden, yani iktısadî faaliyeti, bir kazanç vasıtası değil de, bir geçinme vasıtası olan, kendi içine kapalı bir tabiî iktısat bünyesinde nakdî kredinin yeri ve rolü yoktur.

Pazar için istihsal eden mıntakalarda, istihsal farklılaşmıştır. Farklılaşan istihsal mıntakaları, birbirlerinin müşterisi olurlar. Bir mütekabil alış veriş, münkeşif bir pazar münasebeti teessüs eder. (more…)

[Vedat Nedim Tör, Millet İktisadiyatı / Haziran 1932]

Osmanlı İmperatorluğunda düyunu umumiye, kapitülasyon, ve gümrük esareti rejimini kuranlar bu rejimin devamını temin edecek mükemmel bir formül de bulmuşlardı:

“Türkiye, bir ziraat memteketidir ve bir ziraat memleketi kalmalıdır.”

Bu formül, Türkiyeyi emtia ve sermayeleri için “açık pazar” olarak kullanmak isteyenlerin menfaatlerine, hiç şüphesiz ki, çok uygundur. (more…)

[Vedat Nedim Tör, Kronikler / Mayıs 1932]

Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyetinin teşebbüsile Ankarada açılan Üçüncü Millî Sanayi sergisinin «Memleket iktisadiyatını koruma kararnamesi» ile başlayan devrin ilk sergisi olmak münasebetile hususî bir ehemmiyeti vardır.

Sınaî istihsal, dünya mikyasında -bu sayımızda gördüğümüz üzere- 1913 senesinin seviyesine düşmüş bulunmaktadır. Türkiye’de sınaî inkişafın merhalelerini adetlerle takip edebilmemize imkân olmamakla beraber, gayet iyi biliyoruz ki, memleketimizde bu sahada 1913 senesine nispetle muazzam ve müspet bir fark vardır. (more…)

[Vedat Nedim Tör, Kronikler / Mayıs 1932]

Beynelmilel tanınmış Alman profesörü Werner Sombart’ın Şubat ayında Berlinde “Para ve kredi iktısadiyatını tetkik cemiyeti”nin bir içtimaında verdiği konferans son defa küçük bir broşür halinde neşredildi.

İktısatçılar âleminde büyük bir akis uyandıran bu eseri hülâsaten verelim: Şombart’a göre kapitalisma, bilhassa harpten sonra hâkim vasıflarını kaybetmiş bulunmaktadır: (more…)

[Vedat Nedim Tör, Millet İktisadiyati / Mayıs 1932]

Liberalizmin beynelmilel ticaret âlemindeki son istihkâmları da göçüverdi.

“En ziyade mazharı müsaade millet” prensibine dayanan ticaret muahedeleri, ismi var, cismi yok bir kuşa benzedi. Her tarafta tatbik olunan Kontenjan, Klering, Döviz Kontrolü gibi tedbirler “Serbest ticaret“i tarihe mal etti.

“Tacir” denilen mahlûk, şimdi, kafeste hapsedilen aslan gibi, etrafına örülen tedbirlerin demir çubukları arasında salınıp durmakta ve geçmişin hürriyetine hasret çekmektedir. (more…)

[Vedat Nedim Tör, Cihan İçinde Türkiye / Nisan 1932]

İntihar eden cihan kibrit kralı Kreuger, göçen cihan iktisadiyatının tipik bir timsalidir.

Temeli, kibrit kullanan bütün memleketlere dayalı bir finans abidesi kuran mimar, muazzam eserinin kibrit çöpünden olduğunu ve yıkılmak üzere bulunduğunu hissedince, canına kıydı. Bu hailevî akibette bütün bir sistemin talii haykırıyor.

Oswald Spengler’in son neşrettiği “İnsan ve teknik” adlı eserden naklettiğim şu satırlar bu taliin mahiyet ve istikametini bilhassa bizce çok dikkate şayan bir vuzuhla gösteriyor: (more…)

[Vedat Nedim Tör, Millet İktisadiyatı / Şubat 1932]

Tarih müstemleke iktisadiyatından millet iktisadiyatina geçmenin ilk örneğini Türkiyeden, millî kurtuluş hareketinin ileri mümessilinden bekliyor.

Onun için, çizeceğimiz iktısat riyasetinin tarihte bir nümunesini arıyanlara, önceden haber verelim ki, aradıklarını bulamıyacaklardır.

Türkiye’nin iktisat riyaseti de “Yeni” ve “orijinal” olmak mecburiyetindedir.

Klâsik yollar bizi istediğimiz hedeflere götürmezler.

Türkiye, kendi yolunu kendi bulacaktır.

Bu yeni yolu açacak bir tek kuvvet tanıyoruz: Devlet.

(more…)

[Vedat Nedim Tör / Ocak 1932]

Harf İnkılâbı

İşte inkilâbımızın orijinal ve bakir bir cephesi daha..

Harf inkilâbı temamile Türk inkilâbına has bir hamledir. Türk dehası, amelî ve cezrî bir dehadır. Her şeyin daima en maksada uygun olanını bulur ve benimser. Arap harflerini islâh tecrübesine kalkışan gülünç zihniyet Türk değil, Osmanlı zihniyetidir! Millî kurtuluş hareketile kendini bulan ve Gazi Mustafa Kemalin şahsında en kuvvetli mümessilini yaratan türk dehası, derhal “islâhcılık” zihniyetinden “inkılâpcılık” zihniyetine geçti. İçtimaî inkilâbımızın her safhasında aynı zihniyetin yaratıcı hamlelerini görüyoruz. Saltanat yerine Cümhuriyet, Mecelle yerine Medenî kanun, Fes yerine Şapka, arap harfleri yerine yeni türk harfleri.

(more…)